ABBASİ VEZİRLERİ BERMEKİLER TASFİYESİ

Bütün yazılı kaynaklarda, Bermekiler Doğu ve Güney Doğudaki, bir kısım Zazalar ile Sinemili'ler, Sinikanlar Dunbuli Zazaları ve Şemski Aşiretinin Ataları olarak kabul edilmektedir. Bu aile Sasanilerin en önemli hanedanlarından olup, Nevbahar tapınaklarının ve Kisra Kralları'nın lider kadroları bu aileye mensuptu. Her ne kadar Sasaniler İranın 4. büyük hanedanı olarak kabul edilse de aslen Med'lere mensuptur. 

Bermeki ailesi M.S 647 yılında vuku bulan Kadisiye Savaşında Sasani'lerin İslam Ordusuna yenilmesi ile Sa'ab İbn. Vakkas tarafından önce Şam'a ardından da Mekke Yakınlarındaki Esved olarak bilinen bir yere yerleştirilmişlerdi. Daha Şam'da iken Müslüman olmuşlardı. Şerefnamede Bermekiler için Şu İfade kullanılmaktadır;"Bu Mustesna aile hiç bir baskıdan etkilenmeden İslam dini ile müşeref olmuşlardı" diye bahsedilmektedir. 

Dedeleri Halid bin Bermek zamanında Abbası sarayına alınmış , halife çocuklarının yetiştirilmesi ve vezirlik makamlarında görevler almışlardır. En önemli vezirlik Yahya Bin Halid döneminde olmuştur. Yahya'nın Oğulları Fazl Bin yahya, Cafer, Muhammed ve Musa, Abbasi imparatorluğunda önemli görevler almıştır. M.S. 800 yılında saltanatları yıkılarak, büyük felaketlere maruz maruz kalan Bermeki'lerin tasfiyesi şu şekilde özetlenebilir; 

 1-Bermekilerin vezirlik süreleri uzun bir müddet sürmüştü. Bu zaman zarfında Bermeki'lerin hizmet ve yükselişlerini çekemeyen Arapların sayısı gittikçe artmıştı. Irak’ın bir şehri olan Hakka’da nesebi Bermekilerden olan Cafer b. Yahya’nın özel kâtibi Enes b. Ebi ġeyh ve onun hasmı Muhammed b. el-Leys ,Yahya ve oğullarını hem zındıklık'la hemde Horasandaki isyancılarla şüpheli ilişkiler içinde bulunmakla suçlanmıştı. Ayrıca Muhammed b. Ebul Leys kendisi aynı zamanda yazardı. Yahya’dan incinmiş ve Harun Reşid’e şikayet etmişti. Şikayetinde , Ya Emir’el Mümin’in Allah’a ne diyeceksin ki Yahya bin Halid’i ve oğullarını ve ehli beytini Müslümanların üzerine musallat kıldın. Diyerek ve daha başka birçok asılsız suçlamamar anlatarak Harun Reşid’in nefretinin büyümesine vesile oldu. Bunun üzerine, Harun Reşid bir gün, Yahya Bin Halid’e ,çok sevdiği ve değer verdiği Muhammed bin Ebul Leys hakkında ne düşündüğünü sorduğunda, Yahya bin Halid’den, Ya Emirul Müminin Ebu Leys bir dinsiz ve münafıktır, halkı yazıları ve sözü ile aldatmıştır, cevabını alınca; Sessizce Bermekiler hakkında araştırmalarını.derinleştirdi. 

2- Taberistan’da Yahya bin Abdullah el Ruseyni'nin başlattığı isyanı bastırmak için Harun Reşid Yahya Bermekinin oğlu Cafer’i görevlendirmişti. Cafer isyanı bastırır ve bu kişiyi yakalayıp hapse atar. Fakat bu zat Peygamber soyundan olup alim bir kişiydi. Caferin bu zatın hapiste kalmasına gönlü razı olmayıp, Harun Reşid’den habersiz serbest bırakması Harun Reşit’i çok ciddi şekilde öfkelendirmişti. 

3-Önemli nedenlerden biri de Harun Reşid’in Abbase Sultan adında kız kardeşi vardı. Harun Reşid çoğu zamanlar toplantılarına Abbase’yi de katar işlerini ona sorardı. Cafer bir kadının katıldığı toplantıya katılmak istemiyordu. Harun Reşid olayın farkına varıp, Cafere; Senin toplantılara Abbase’nin yüzünden katılmadığını biliyorum buna bir son vermek için Abbase yi sana 2 şartla nikahlayacağım. Birincisi; Benim meclisimden başka hiçbir yerde Abbase ile görüşmeyeceksin. İkincisi; Ten’in onun Teni’ne değmeyecek. Fakat bir müddet sonra Cafer ve Abbase bir araya gelir Abbase hamile kalır ve bir erkek çocuğu Dünya’ya getirir, çocuğu Harun Reşid’den gizlemek için Cariyesiyle Mekke’ye gönderir. Daha sonra cariye ile Abbase’nin arası açılır cariye, çocuğun haberini Harun Reşid’e iletir. Harun Reşid’in Bermekelilere olan kini iyice artar ve çocuğu öldürmeye karar verir. Fakat Abbasenin çabaları ile çocuğu Harun Reşid’den saklar.Ancak çocuğun akibeti hakkında daha fazla bilgi mevcut değildir. Cafer’in soyu diğer eşinden olan çocukları vasıtası ile devam etmiştir. Ünlü Tarihçi ve islam Alimi İbn.Halikan Cafer’in soyundandır 

4-Bermekilerin büyük felakete uğramalarının manevi nedenlerinden biride Yahya Bermekinin Ehli Beyt yolu imamlarından İmam Cafer-i Sadık’ın oğlu ve 12 Ehli Beyt yolunun 7.cisi olan İmam Musa Kazım’ı Zehirleyerek öldürtmesi iddiasıdır. Esasında bu iddia pek inandırıcı değildir. Zira Bermek Oğulları Abbasi imparatorluğu içinde İrani halkları korumakta ve her platformda haklarını savunmaktaydı. Sarayda önemli yerlere ehlibeyt’ten olanları yerleştirmiş ve kendilerine yüksek maaşlar bağlatmıştı. Bu sebepten dolayı Harun Reşit bir çok Arap milliyetçisinin serzenişlerine muhatap kalmıştı. Dolayısı ile Yahya Bermekinin Ehli Beyt yolunun imamı Musa Kazım’ı zehirlemesi pek inandırıcı olmayan bir sebeptir. 

5-Bermekilerin tasfiyesinde asıl ana neden Harun Reşit’in eşi Zübeyde ile Bermekoğulları çekişmesiydi. Çok katı Arap-Haşimi milliyetçisi olan Zübeyde‟nin Bermekîlere olan düşmanlığının başlıca sebebi, özellikle vezir Câfer b. Yahyâ el-Bermekî‟nin, Zübeydenin oğlu Emîn‟in veliahtlığına karşı olan tavrıdır. Küçüklüğünden beri Harun Reşit'in diğer oğlu Me‟mûn‟un eğitimini üstlenen Câfer, onun veliahtlığa Emîn‟den daha layık olduğunu halifeye defalarca söylediği gibi, çeşitli ortamlarda bu düşüncesini beyan ederek Zübeyde‟nin tepkisini çekmişti. Çünkü Zübeyde İran kökenli Bermeki ailesinden Meracil isimli bir Cariyenin oğlu olan Abdullah Me’mun Abbasi Halifesi olamayacağını, onun yerine Abbasi-Haşimi kanından olan öz oğlu Muhammed Emin’in veliaht olması gerektiğini savunuyordu. 

Üstelik bu isteğini de Harun Reşid’e kabul ettirmişti. Bu durum karşısında Yahya bin Halid Zübeyde'yi daha fazla karşısına almamak için ısrarlarından vazgeçti. Akabinde veliaht tayininde Hârûn Reşîd’e, Muhammed‟den sonra veliaht olarak Abdullah’a bey’at alması teklifini verdi. Ancak Harun Reşit’in diğer nedenlerden dolayı Onlara karşı olan öfkesinden bir şey azaltmamıştı. 

Bermekoğulları hakkında gelişen bütün olumsuz gelişmeler sonunda Harun Reşit bu aileyi yok etme kararı vermiş ve planlarını hazırlamaya başlar. İlk etapta Cafer’i Saray’a çağırır ve geceyi saray da geçirmesini ister, Cafer olacakları sezmiş fakat bir şeyde diyememişti. Gece yarısı Harun Reşid Mesrur adındaki celladını çağırıp Cafer’in başını kesmesini ve onu saklamasını ister, Mesrurda emri yerine getirir. Öfkesini yenemeyen Halife Harun reşit, Cafer’in babası Yahya Bermeki ile büyük oğlu Fazl’ı Rakka'daki eski Rafeqeh hapishanesine attırdı. Ancak, ancak birkaç ay sonra Abdu’l Malik bin Salih isimli Abbasi bir kişiye Bermek Oğullarının bir dönem komplo yaptıkları suçlamasıyla El-Aksada'ki bir hapishaneye naklettiler. 

Onlara çok ağır işkence ve şiddet uygulayarak cezalandırdı. Nihayetinde Yahya gerek yaşı ve gerekse gördüğü işkenceye fazla direnemedi ve Hicri 189 (805) yılında öldü cenazesini oğlu Fazl yıkadı. Yahyanın oğlu Fazl ise gördüğü Şiddet ve ağır işkenceye artık dayanamadı ve önce felç geçirdi sonra felç diline vurdu 808 yılında 53 yaşındayken hayatını kaybetti. 

Yahyanın 3.oğlu Muhammed askeri kabiliyeti ve cesareti sebebiyle 792 senesinde Suriye valisi tayin edilmiş ve kısa süre valilik yapmıştı. Devlet işleri ile pek alakadar olmayan Yahya bin Halid’in kardeşi Muhammed bin Halid ile Yahyanın oğulları Muhammed ve Musa Harun Reşid tarafından zindanda tutuldu. Harun Reşid'in ölümü ve oğlu Muhammed El-Emin'in halife olması ile iki kardeş özgürlüğüne kavuştu. Ama onlar hiçbir zaman bu aileyi eski parlak günlerine geri döndüremediler. 

Bermekiler'den geriye dillere destan cömertlikleri ve devlet yönetimi hususunda sahip oldukları bilgi ve birikimleri kaldı.(Kaynak:İbn.Haldun”Mukaddime sayfa:474-475) Hapisten kurtularak bu soy kırımdan kaçan Muhammed , Musa ve diğer Bermeki aileleri, Şam, Musul, Botan ve Diyarbakır sancağına yakın dinbil veya Denbel dağlık bölgesine göçmek zorunda kaldılar. İşte bu kudretli yöneticilerin ortadan kalkması sonucudur ki, Harûn'un ihtişamlı dönemi sekteye uğramış ve Bermek Oğullarına yapılanlardan dolayı çıkan ayaklanmaları bastırmak ve savaşlara kendisi gitmek zorunda kalmıştır. 

 Mehmet Keklik